Sinemada Gerçeklik

Sinemada Gerçeklik

Sinemada gerçeklik konusu..

Bu konu aslında sinema sanatının ortaya çıktığı ilk günden beri tartışılan temel meselelerden biridir.

Teknik olarak sinema gerçeğin fotografik bir kaydıdır.

Kamera varolan birşeyi kaydeder ancak sinema yalnızca bir kayıt aracı değildir.

Aynı zamanda sinema seçer, düzenler, yeniden kurar ve bir anlam üretir.

İşte bu noktada şu soru ortaya çıkar; sinema gerçeği mi gösterir yoksa gerçeği mi yaratır?

Bu soruya verilecek yanıt, sinemada gerçeğin ne olduğunu bilmekten geçer aslında.

Sinemanın ilk yıllarına baktığımızda Lumier Kardeşlerin filmleri genellikle gerçeğin doğrudan kaydı olarak değerlendirilebilir.

Fabrikadan çıkan işçiler ya da trenin gara girişi gibi gündelik hayatı gösteren kısa filmler, seyirciye dünyayı olduğu gibi sunuyormuş izlenimini yaratır.

Aynı dönemde çekilmiş başka filmlere baktığımızda sinemanın sadece gerçeği kaydetmekle sınırlı olmadığını görüyoruz.

Kurgu, dekor, hile ve sahneleme kullanarak fantastik dünyalar yaratılmıştır. Bu durum sinemanın iki temel eğilimini ortaya koyar aslında.

Gerçeği kaydetme arzusu, gerçeği yeniden kurma arzusu..

Dolayısıyla sinema tarihi boyunca gerçeklik hem teknik hem estetik hem de felsefi bir mesele olmuştur.

Tabii ki sinemada gerçeklik dediğimizde ilk olarak aklımıza gelen şey fiziksel gerçekliktir.

Yani mekanların, oyuncuların, ışığın ve olayların doğal görünmesinden bahsediyoruz.

Örneğin; doğal ışık kullanımı, amatör oyuncular ile çalışma, gerçek mekanlarda çekim yapma gibi tercihler filmi daha gerçekçi kılar.

Örneğin; Bisiklet Hırsızları filmi. Savaş sonrasında İtalyanın yoksulluğunu sıradan insanların gündelik yaşamı üzerinden son derece yalın bir şekilde sunar.

İşte bu noktada dikkat edilmesi gereken önemli nokta şudur; Kamera gerçeği kaydediyor gibi görünsede aslında yönetmen bir seçim yapmaktadır. Hangi açıdan çekileceği, neyin kadrajda kalacağı, neyin dışarıda bırakılacağı tamamen bilinçli tercihlerdir. Bu nedenle fiziksel gerçeklik bile aslında kurgulanmış bir gerçekliktir.

Bir yandan da sadece dış dünyadaki gerçeklikten bahsedemeyiz. Bir de içe dönmek gerekir. Bir karakterin korkusu, aşkı, kıskançlığı ya da umutsuzluğu seyirciye sahici geliyorsa orada psikolojik bir gerçeklik vardır. Bazen görsel dünya tamamen kurmaca olabilir. Örneğin; bir bilim kurgu filminde uzay gemileri ve başka gezegenler vardır. Ancak karaketerlerin duygusal tepkileri gerçekçi olduğu sürece izleyici o dünyaya inanır. Yani bu durumda bize şunu gösterir. Gerçeklik sadece olan şey değil, hissedilen şeydir.

Sinemaya bir de toplumsal gerçeklik yönünden bakmak gerekir. Yani filmin içinde bulunduğu, üretildiği toplumun gerçeği nedir…

Çünkü film o toplumun içinde çıkar ve o toplumun çatışmalarını, değerlerini, sosyal sorunlarını, sınıf farklarını herşeyini görünür kılmayı amaçlar.

Bu tür filmlerde de dramatik yapıdan çok aslında toplumsal durum ön plandadır. Örneğin; Türk Sinemasında Yılmaz Güney’in filmlerinde buna çok fazla rastlıyoruz. Onun sinemasında karaketerler bireysel dramlarını yaşarken aynı zamanda toplumsal bir yapının da içine sıkışmışlardır. Gerçeklik burada sadece bireysel değil kolektif bir deneyimdir aslında.

Sinemada gerçeklik tartışmasının merkezinde ise aslında kurgu yer alır.

Çünkü sinema görüntülerin ardarda eklenmesi ile bir anlam üretir. Yani aynı olay farklı açılardan farklı sürelerde ve farklı ritimlerde kurgulandığında tamamen başka bir anlam kazanabilir. Bu durum da yine bize şunu gösterir; gerçeklik görüntünün kendisinde değil görüntüler arasındaki ilişkidedir.

Bunlara örnek olarak belgesel sinemayı da verebiliriz. Ancak belgesel de tamamen tarafsız değildir. Yani kamera nereye çevrilecektir, hangi görüntüler seçilecektir, hangi röportajlar kullanılacaktır. Bunların hepsi yönetmenin tercihidir. Bu nedenle belgesel bile tam gerçeklik değildir. Seçilmiş ve düzenlenmiş bir gerçekliktir. Öte yandan kurmaca sinema bazen gerçeğe belgeselden daha çok yaklaşabilir. Örneğin kurmaca duygusal ya da psikolojik bir hakikati daha güçlü bir şekilde ifade edebilir. Bir film gerçek dünyayı birebir yansıtmak zorunda da değildir tabii ki.

Önemli olan kurduğu dünya içinde tutarlı olmasıdır. Yani burada da bu sefer tutarlılıktan bahsetmek gerekir. Buna sinemasal gerçeklik diyebiliriz aslında. Örneğin; fantastik ya da bilim kurgu filmleri fiziksel olarak gerçek değildir ancak kendi evrenlerinin kuralları nettir ve bu kurallar bozulmaz. Seyirci bu tutarlılığı kabul eder ve film ile bir bağ kurar. Bu durumda gerçeklik dış dünya ile benzerlikten çok içsel mantık ile alakalıdır. Yani izleyici kendi deneyimlerine, kültürüne ve dünya görüşüne göre filmi yorumlar. Bir izleyici için son derece gerçekçi görünen bir film başka bir izleyici için yapay olabilir Çünkü gerçeklik algısı kişiseldir. Bu nedenle sinemada gerçeklik sabit değil değişkendir aslında. Peki digital çağda gerçeklik nasıldır?

Günümüzde digital efektlerin ve yapay zeka teknolojisinin gelişmesi ile birlikte bildiğimiz gibi sinemada gerçeklik kavramı da daha da karmaşık hale gelmiştir. Artık varolmayan mekanlar ve karakterler son derece inandırıcı şekilde yaratılabiliyor. Bu durum şu soruyu gündeme getiriyor. Gerçekçi görünen herşey gerçek midir?

Digital çağ görsel gerçekliği güçlendirirken aynı zamanda gerçek ile simülasyon arasındaki sınırı bulanıklaştırmıştır. Bütüne baktığımızda gerçeklik bir inşa sürecidir. Sinemada gerçeklik basitçe kameranın kaydettiği bir şey değildir. Gerçeklik yönetmenin seçimi, kameranın bakış açısı , kurgunun düzeni, oyuncunun performansı ve izleyicinin algısı ile birlikte oluşur. Yani sinema gerçeği olduğu gibi göstermez. Gerçeği yeniden kurar. Ancak bu kurgu duygusal ya da toplumsal bir hakikate ulaşabiliyorsa izleyici onu gerçek olarak kabul edebilir.

Sonuç olarak gerçeklik mutlak bir kavram değil estetik, ideolojik ve algısal bir süreçtir. Sinema bazen çıplak gerçeği gösterir bazen de tamamen kurmaca bir dünya kurar. Fakat her durumda önemli olan şudur. İzleyici o dünyaya inanıyor mu? Cevap evet ise sinemasal gerçeklik başarı ile kurulmuş demektir.

Kendi sesimle anlatımını dinlemek için youtube beklerim. https://www.youtube.com/watch?v=yuYN-5bmPIQ